https://soundcloud.com/user-816044537/compositionlesson (voor een goed resultaat, luister met een koptelefoon of een goede geluidsinstallatie!). Ik heb dit verhaal - deels - wel eens eerder gepubliceerd.

Compositieles. Een werk uit de oude doos. Maar ook weer niet. Vandaag en gisteren (04-2021) geprobeerd de noten van mijn “compositieles” weer te bedwingen met schetsen van vroeger. Wat weghalen, wat bijschrijven. Een lang werk waarbij ik op avontuur ga, mij verdiep in de muziek van mijn lievelingscomponisten om er vervolgens zelf iets mee te doen. Wat deden zij en wat doe ik daarmee met hun klank.

Wat je hoort in deze compositie is een dialoog met de componisten die ik waardeer en waarvan ik hou. Tijdens het componeren praat ik met ze. Ze geven denkbeeldig antwoord: "dat is goed, dat is niet goed, dat kan anders, doe eens wat beter je best, hup!"

Een geheimpje. Ik heb nooit compositieles gehad of instrumentatie-leer. Eigenlijk heb ik nergens les in gehad als het gaat om componeren. Zoals jonge kinderen wel eenszeggen "zelf doen". Zoals ik ooit ook toelatingsexamen deed voor het conservatorium. Zonder vooropleiding. Alleen maar op "goeie oren". Met hard werken kreeg het een goed vervolg en daarna een mooie carrière. Dat "zelf doen" van jongere kinderen is meestal nadoen wat de ouderen (bijvoorbeeld de grote componisten) deden. En als je een beetje eigen wil hebt probeer je daaraan voorbij te komen. Om je alvast uit de droomte helpen, dat laatste, om te proberen aan mijn grote voorbeelden voorbij te komen? In de verste verte niet. Het geluk in dit werk voor mij zit 'm in mijn ontdekkingstocht: nog beter luisteren, nog beter luisteren en nog eens beter luisteren. En wat je dan allemaal tegenkomt! Wat je allemaal ontdekt, daar kan geen opleiding tegen op.Gevoel, verstand, instinct en intuïtie. Nu begeef ik mij op glad ijs, want uitleggen wat deze titel - met deze ingrediënten - precies betekent is erg moeilijk. Er zijn namelijk nogal wat invalshoeken bij het verklaren van deze muziek. Wellicht wordt ook hoongelach mijn deel. Hoe ik het gecomponeerd heb, wat ik gecomponeerd heb, waarom ik het gecomponeerd heb. Wat gebeurt er in de muziek. Een boel vragen dus. 

Makkelijk zou zijn te zeggen: ‘nou luister maar, dan hoor je het vanzelf wel’. En doen alsof mijn neus bloedt. Maar daar kom ik deze keer niet mee weg. Dit werk is voor mij te intrigerend om verschillende redenen en verdient ook wat meer uitleg, hoewel ik ‘muziek uitleggen’ een teken van zwakte vind. Voor de muziek dan.

Misschien eerst iets over componeren. Er zijn nogal wat betekenissen van het woord. In mijn gedachtegang betekent het samenstellen. Samenstellen van klanken. In mijn onschuld vertelde ik mijn kinderen dat ik compofonist ben, die natuurlijk bij de vraag 'wat doet je vader?', werden uitgelachen. Nogmaals mijn excuses aan mijn kinderen voor dit foutje in de opvoeding en hopelijk hebben ze verder een gelukkige jeugd gehad. Maar wat bedoel ik dan met compofonist; Ik schrijf geen noten op maar rijg klanken, losse noten van instrumenten die je apart kunt horen, aan elkaar. Fonist in dit verband is meer het eind van een woord zoals saxofonist; iemand die een sax laat klinken. Compofonist zou je dan kunnen uitleggen als iemand die ‘iets samenstelt om het vervolgens te laten klinken’. Iets wat in zijn hoofd klinkt en dat hoorbaar maakt.  

Anekdotes als mijn aanzitten als componist aan een diner van het Genootschap Nederlandse Componisten levert vrolijke verhalen op: aan tafel bieden ‘echte’ componisten tegen elkaar op over hun composities, de ene theorie nog mooier dan de ander. Een lezing van 3 uur voor 3 minuten muziek (het klinkt wat overdreven maar toch..). Toen ik aan de beurt was, was mijn verhaal heel kort ‘men neme een noot, daarna weer een noot. Die volgende noot is/klinkt hoger, lager of hetzelfde. Voilà. Dat is componeren. Een kind doet de was. Ik hoorde eens iemand zeggen dat componeren een stukje thema, een beginnetje is dat je verzint en de rest daarna is een logisch vervolg. Hoe gaat dat bij mij? Het begint meestal met een prettige stress. Er borrelt iets waarvan ik niet weet waar het op uitdraait. Meestal is dat wanneer ik opsta. Het wordt dan een pyjamadag zoals mijn vrouw weet te vertellen. Niet storen, laat maar gaan. Ik kleed me pas aan als het werk is gebeurd. Dat borrelen (niet te verwarren met alcoholgebruik) heeft meestal een aanleiding. Zoals ik wel vaker gezegd heb: muziek moet ergens over gaan. Ik hou niet zo van zeepsopmuziek, 3 akkoorden-muziek, commerciële muziek, smartlappen of muziek met een harde basedrum of iemand die sinterklaasgedichten voordraagt. Mijn kinderen zeggen dat het “rappen” heet.

Het componeren is geen vanzelfsprekendheid voor mij. Ik heb het zeker niet van huis uit meegekregen. Verre van dat. Mijn eerste muziekwerkjes werden genadeloos belachelijk gemaakt en tot op de dag van vandaag zorgvuldig door mijn broers en zusters (een enkele uitzondering daargelaten) vermeden en verzwegen. Maar dat is verder geen probleem. Ik ben er allang achter dat roem als componist of welk creatief vak dan ook, meer afhangt van het netwerk dat om de persoon is gevlochten, dan het feitelijke werk dat je nu echt presteert. Een sprekend voorbeeld vind ik nog altijd de prijzen die ik heb gekregen zoals de Emmy waarvoor je gecomplimenteerd wordt, terwijl er nauwelijks iemand naar geluisterd heeft. 

Om die reden schrijf ik altijd met intens plezier, ook al luistert er geen hond naar. Het brengt voor mezelf het beste in mij boven. Mijn creativiteit, mijn werkelijke gevoelens. Mijn mededogen met de wereld om me heen zoals je vooral aan het slot van dit werk kunt horen; hoe de mens in het algemeen er een puinhoop van maakt. Zelfkennis, zelfreflectie, emoties, vreugde en verdriet zijn vooral bestanddelen die ik in mijn muziek terugvind.

Maar weer even terug naar deze compositie met de titel ‘compositieles’. Waarom deze titel? Zoals ik misschien eerder wel eens gezegd heb: ik heb geen enkele opleiding voor compositie. Ik doe alles op het gehoor, liever gezegd op het gevoel. En dat laatste moet ik nog meer preciseren. Ik doe het intuïtief. Er zitten geen voorgebakken riedels in mijn vingers, piano spelen kan ik sowieso niet. Laat staan het naspelen van mijn eigen werk. Ik hanteer geen trucjes waarmee sommige componisten de luisteraar naar hun hand kunnen zetten. Geen voorbeelden uit de muziekliteratuur die ik op een listige manier tot de mijne transformeer.

Wat ik wel heb moeten leren is mijn faalangst opzij te zetten en de muziek te laten komen zoals die komt. In mijn fantasie laat ik mij helpen door componisten die in vervlogen tijden mooie muziek schreven. In mijn hoofd luister ik naar wat ze mij adviseren. Dit klinkt natuurlijk als een broodje-aap verhaal. Dat is het natuurlijk ook (voor de meesten). Maar deze muziek is in wezen ook een broodje-aap verhaal met dat verschil dat je het wèl kunt horen. Een product van luisteren naar iconen uit de wereld van muziek en mij daar op prettige manier door te laten raken. Open te staan voor hun mening. 

Deze muziek is een voorbeeld hoe ik luister naar mijn innerlijke stem, maar dus ook naar de stemmen vanuit een grijs verleden die mij hebben beïnvloed, met wat ik nu beleef in muziek en gebruik voor het transformeren (compofoneren) naar muziek.

Met z'n “allen” maken we er een leuk feestje van in mijn hoofd. Het is er altijd gezellig. En komt een werk als dit tot leven. Ik ben meestal net zo verbaasd als sommigen mensen dat ik dit heb kunnen maken. De naam ‘compositieles’ komt dus van het feit dat deze ‘grote jongens’ mij les hebben gegeven: compositieles. Of ik goed heb opgelet, dat laat ik maar graag aan de luisteraar over. Ik heb het vaak gehoord. Voor mij wordt het steeds mooier! 

Waar gaat de muziek over? Het is voor mij net zo ondoorgrondelijk als voor de luisteraar. Je kan er je eigen verhaal bij verzinnen. Ik hoor natuurlijk de vingerwijzingen terug, die ik kreeg, maar dat laat zich echt niet uitleggen. Het wonder van muziek laat zich nu eenmaal niet uitleggen.

Nou, iets meer uitleggen dan. Zoals ik al zei. Het begint met luisteren en nog eens luisteren. En als je daar mee klaar bent, nog eens luisteren. Wat gebeurt er in die muziek? Wat roept die muziek bij je op? Het gevoel dat je krijgt en de manier waarop de componist waar je naar luisterde heeft gecomponeerd. Dat gebruik je later om je eigen gevoelens onder woorden te brengen en welke instrumenten en noten je daarvoor nodig hebt. Dat gaat met vallen en opstaan. De titel van dit werk is compositieles. Volgens mij kun je componeren niet leren maar wel doen. Iemand die muzikaal is zal dat makkelijker kunnen dan iemand die dat niet is. 

Natuurlijk is het makkelijker als je muziektheorie hebt gehad. Maar ik heb er zelf nooit iets mee gedaan. Het gaat er bij mij niet om of iets in F of Bes staat. Het verschil hoor ik wel, maar dat heeft alleen maar met de liggingen van de akkoorden t.o.v. elkaar te maken. Soms klinkt ook iets een halve toon lager mooier. Er bestaan uitputtende theorieën over, maar als je daar op blind staart, schiet je niet echt op. Bij mij is het meer: je hebt witte toetsen en zwarte toetsen. Klepje open, klepje dicht. Hoger of nog hoger. Werkt het of werkt het niet als ik er naar luister? Die mening, dat gehoor ontwikkelt zich met de jaren. Componisten als Richard Strauss hebben mij geleerd om uitstapjes in de akkoorden te maken. Franse componisten als Ravel, Debussy hebben me leren kleuren door instrumenten samen te voegen.

Mijn jeugd bestond meestal uit 3 akkoorden. Waar ook veel hippe muziek in blijft steken, één toonsoort en misschien wat parallelle toonsoorten. Zoals majeur en mineur. Maar om te reizen langs allerlei toonsoorten in hetzelfde muziekwerk, nee. Dat hoor je niet vaak. Het is een kwestie van doen en veel vertrouwen in jezelf leren krijgen zodat de intuïtie een kans krijgt. Aanleg is prettig, maar doorzettingsvermogen helpt meer.

De foto is natuurlijk een persiflage. Veel geld verdienen met muziek om redenen zoals mijn ontdekkingstocht kan je natuurlijk niet. Daarvoor moet je ook een illusie creëren op de (social) media. Het verhaal eromheen. Dat heeft meestal niks met alleen de muziek te maken. De beloning voor mij via het componeren is geweldig. Een mooie manier om jezelf te leren kennen. Of om een verhaal aan een ander te vertellen.

Comments (0)

There are no comments posted here yet

Leave your comments

  1. Posting comment as a guest.
Attachments (0 / 3)
Share Your Location
You can put here your comment for social media